آشنایی با صورت فلکی حمل

به دلیل اینکه بحث صور فلکی از موضوعات مهم علم نجوم محسوب میشه و بسیاری از علاقه مندان به این علم در درک و شناسایی صور فلکی مشکل دارند و از طرفی این موضوع از مفاهیم اساسی و مهم علم نجومه که بدون درک اون قادر به فهم مطالب این علم نخواهیم بود، به همین خاطر این درس و پنج درس آینده رو به شناسایی و تشخیص صور فلکی اختصاص دادیم و انشاالله اگر عمری باشه و خدا توفیق بده همه سعی خودمونو برای هر چه بهتر ارائه کردن مطالب انجام خواهیم داد.

فعلا کاری به حرکت ثانیه کواکب و جابجایی صور فلکی نسبت به بروج فلکی نداریم و فرض می کنیم مثل زمان قدیم صورتهای فلکی در برج مربوط به خودشون قرار دارن. با این فرض، درجه اول از صورت فلکی حمل باید منطبق بر نقطه اعتدال بهاری باشه. صورت فلکی حمل به شکل یک قوچ یا گوسفنده که خواجه نصیرالدین طوسی رحمة الله علیه تعداد کواکب عضو در این صورت فلکی رو ۱۸ کوکب دانسته که سیزده تای اونها روی نقش قوچ و پنج تای اونها هم خارج از نقش قوچ هستند. البته درباره تعداد کواکبی که عضو یک صورت فلکی هستند ممکنه اختلاف نظر وجود داشته باشه ولی با اینحال مطمئن باشید که پرنور ترین ستاره ها حتما عضو صورت فلکی هستند. قصد ما در این درس آشنایی دقیق با همه کواکب صورتهای فلکی نیست و فقط می خواهیم که صورتهای فلکی رو بشناسیم و بتونیم اونها رو در آسمان تشخیص بدیم. در شکل زیر خط زرد رنگ خطی فرضی است که بر نقطه اعتدال بهاری عموده و نشان دهنده اولین درجه از صورت فلکی حمله. همونطور که مشاهده می کنید امتداد صورت فلکی حمل از غرب به شرقه و غربی ترین صورت فلکی هم به حساب میاد. درجه اول همه صورتهای فلکی در غربِ شکل اونها و درجه آخرشون در شرقِ شکلشون  قرار داره یعنی از غرب به شرق امتداد دارن.

 

در شکل بالا نام دو کوکب از کواکب صورت فلکی حمل رو نوشتیم. کوکب شَرَطین نشان دهنده اولین منزل از منازل ۲۸ گانه قمره. از درجه اول صورت فلکی حمل تا ۱۲ درجه و ۵۱ دقیقه و ۲۶ ثانیه از برج حمل رو منزل اول قمر تشکیل میده که این منزل رو به دلیل حضور ستاره شرطین در این محدوده، منزل شَرَطین نامیدند. البته شرطین تنها نام یک کوکب نیست بلکه به مجموعه دو کوکب از صورت فلکی حمل، شرطین گفته میشه که ما در اینجا مطلب رو بصورت مختصر توضیح دادیم. از اونجایی که بحث منازل قمر بیشتر به علم احکام نجوم مربوط میشه بنابراین برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره منازل قمر میتونید به وبلاگ ((نجوم احکامی علمی برای بهتر زیستن)) مراجعه کنید. ما فقط برای آشنایی شما با بحث منازل قمر این توضیحات مختصر رو ارائه کردیم تا اگر در جایی به این مطلب برخوردید اطلاعاتی در این باره داشته باشید.

شکل صورت فلکی حمل در کتابها و نرم افزارهای مختلف به صورتهای متفاوتی کشیده شده مثلا در بعضی از شکلها قوچ به سمت عقب یعنی به سمت مغرب نگاه میکنه و بعضی وقتها به جلو نگاه میکنه و یا در بعضی از شکلها قوچ نشسته و در بعضی ایستاده! اما شکل فرضی صورتهای فلکی زیاد مهم نیست بلکه شناسایی دقیق صورتهای فلکی و کواکب مهم و پرنور صور فلکی مهمه. شما باید بتونید صورتهای فلکی رو در آسمان پیدا کنید و ستاره های مهم و نورانی اون رو با اسم بشناسید و تشخیص بدید.

برای تشخیص صورت فلکی حمل در آسمان نیاز دارید که صورت فلکی ثور رو هم بشناسید چونکه صورت فلکی ثور راحت تر از صورت فلکی حمل در آسمان قابل تشخیصه. صورت فلکی ثور، هم در نزدیکی خوشه پروین یا همون کواکب ثریا قرار گرفته و هم شکلش واضح تر از صورت فلکی حمله بنابراین راحت تر میشه اون رو در آسمان پیدا کرد.

نکته: بطور کلی برای پیدا کردن صورتهای فلکی در آسمان بهتره اول صورتهای فلکی واضح تر رو که کواکب پرنور تری دارند پیدا کنیم و بعد با توجه به نحوه قرار گیری صورتهای فلکی، بقیه صور فلکی رو پیدا کنیم. در حقیقت از صورتهای فلکی واضح تر بعنوان نقطه کمکی برای پیدا کردن بقیه صور فلکی استفاده می کنیم.

خواجه نصیرالدین طوسی رحمة الله علیه صورت فلکی حمل رو در دو حالت به تصویر کشیده. یکی شکل صورت فلکی حمل در آسمان و دیگری هم شکل صورت فلکی حمل روی کره.

قدما برای آموزش نجوم و همینطور برای پیدا کردن صورتهای فلکی و کواکب مختلف، کره هایی می ساختند و نقشه کواکب آسمان رو روی اون می کشیدند که در واقع چیزی شبیه به نرم افزارهای امروزی بود که با استفاده از اونها میشه محل کواکب و صور فلکی رو پیدا کرد. بنابراین وقتی به آسمان نگاه می کنیم داریم از زمین به آسمان نگاه می کنیم ولی وقتی به کره نگاه می کنیم داریم از خارج از افلاک به آسمان نگاه می کنیم و به همین دلیل جهت ها فرق خواهند کرد. این حالت مثل اینه که کلمه ای رو روی شیشه پنجره اتاقمون بنویسیم و یکبار از داخل اتاق و دفعه بعد از بیرون اتاق به کلمه نگاه کنیم. واضحه که از داخل اتاق کلمه رو بصورت صحیح می بینیم ولی از بیرون اتاق کلمه رو بر عکس مشاهده می کنیم چون جهت نگاه ما فرق کرده! دلیل تفاوت جهت صورت فلکی حمل در دو شکل زیر هم همینه.

در کتاب تحفه الافلاک تالیف مخبر السلطنه مهدیقلی هدایت چاپ سال ۱۳۳۱ صورت فلکی حمل به شکل زیر به تصویر کشیده شده. در این تصویر خط نارنجی رنگ، دایره بروجه که خودمون اون رو رنگی کردیم تا تشخیصش راحت تر باشه.

سعی می کنیم لا به لای مطالب درسها، کتابهای مختلف نجوم رو هم معرفی کنیم تا هم برای درسها منبع و ماخذ معرفی کرده باشیم و هم باعث آشنایی بیشتر شما با کتب علم هیات و نجوم بشه. اما توجه داشته باشید که درمتون بعضی از کتب مخصوصا کتابها و نسخه های خطی اشتباهات و ایراداتی وجود داره که باید با مقایسه با منابع و ماخذ مورد اعتماد اونها رو اصلاح کنیم.

فعلا معرفی صورت فلکی حمل تا همین حد کافیه و بهتره بریم سراغ صورت فلکی بعدی یعنی صورت فلکی ثور که نزدیکترین صورت فلکی به صورت فلکی حمل از سمت شرقه.

آشنایی با صورت فلکی ثور

قدما صورت فلکی ثور رو به شکل یک گاو نیم تنه تصور کردند که فقط نیمه جلویی گاو پیداست. خواجه نصیرالدین طوسی رحمة الله علیه تعداد کواکب صورت فلکی ثور رو ۴۳ کوکب دانسته که ۳۲ عدد روی نقش گاو و ۱۱ عدد خارج از نقش هستند. از مهمترین اعضای صورت فلکی ثور کواکب خوشه پروین یا ثریا هستند که خیلی مهم و معروفند. کوکب الدُبران هم که پرنور ترین ستاره این صورت فلکیه از کواکب معروف اون بحساب میاد و نشان دهنده یکی از منازل قمر به نام دبرانه.

چون تعدادی از نورانی ترین کواکب این صورت فلکی به شکل یک ۷ هستند که شبیه به شاخ گاو هم هست و نزدیک به کواکب ثریا قرار داره بنابراین پیدا کردنش در آسمان خیلی راحته.

در شکل زیر صورت فلکی ثور رو مشاهده می کنید. خط زرد رنگ نشان دهنده محلی است که اولین درجه از صورت فلکی ثور شروع میشه و به سمت شرق امتداد پیدا میکنه. همونطور که می بینید شروع صورت فلکی ثور تقریبا از انتهای کواکب ثریاست و تا ابتدای صورت فلکی بعدی یعنی جوزا امتداد داره که البته انتهای اون در شکل پیدا نیست.

 

در شکل زیر هم می تونید صورت فلکی ثور رو بصورتی که در آسمان دیده میشه مشاهده کنید. سعی کنید در شکل زیر محل کواکب دبران و عین و ثریا رو پیدا کنید و اونها رو تشخیص بدید.

 

خواجه نصیر الدین، صورت فلکی ثور رو به صورت زیر به تصویر کشیده:

برای اینکه بتونیم موقعیت صورتهای فلکی حمل و ثور رو در آسمان تشخیص بدیم و اونها رو پیدا کنیم بهتره موقعیت هر دو صورت فلکی رو همزمان در آسمان مشاهده کنیم بدون اینکه از نقش صور فلکی استفاده کنیم. به شکل زیر دقت کنید و سعی کنید تا این صور فلکی و کواکب مهم اونها رو مشخص کنید.

 

ما کواکب شماره های ۱ تا ۵ رو نام می بریم ولی سعی کنید بدون اینکه به متن نگاه کنید خودتون نام کواکب هر شماره ای رو حدس بزنید.

۱- کوکب حمل ( صورت فلکی حمل )

۲- کوکب شرطین ( صورت فلکی حمل )

۳- کواکب ثریا ( صورت فکی حمل و ثور )

۴- کوکب العین ( صورت فلکی ثور )

۵- کوکب دبران ( صورت فلکی ثور )

انشاالله که تونسته باشید صورتهای فلکی حمل و ثور و کواکب مهم اونها رو تشخیص بدید و پیدا کنید و محدوده شروع و پایان صورتهای فلکی رو مشخص کنید.

در حال حاضر که در پایان آبانماه هستیم اگر حوالی ساعت ۲۱ یعنی ساعت ۹ شب به آسمان نگاه کنید می تونید قمر رو مشاهده کنید که تقریبا در وسط آسمان و نزدیکی کوکب دبران در صورت فلکی ثور قرار داره. صورت فلکی حمل هم در سمت غرب قمر واقع شده که احیانا بخاطر نور قمر که امشب هلال کامله ممکنه نتونید کواکب صورت فلکی حمل و ثور رو به راحتی ببینید ولی طی یکی دو شب آینده که قمر از صورت فلکی ثور خارج شده به سمت صورت فلکی جوزا میره مشاهده صور فلکی حمل و ثور راحت تر خواهد بود.

دقت کنید که حرکت قمر از صورت فلکی ثور به طرف صورت فلکی جوزا همون حرکت ثانیه قمره. رصد کردن قمر در یکی دو شب آینده می تونه به تصور شما درباره انواع حرکتهای کواکب هم کمک زیادی بکنه. در پایان برای اینکه هم تمرین دوباره ای کرده باشیم و هم در رصد امشب به شما کمک کرده باشیم وضعیت آسمان در حوالی ساعت ۲۱ امشب رو براتون در شکل زیر نشون میدیدم. براتون آرزوی موفقیت و شادکامی دارم. موفق باشید.